ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΦΥΛΑΚΗΣ
Τα 18 Χρόνια του Μαντέλα: Η Φυλακή Που Κρατούσε Ένα Έθνος
Μέσα στο Τμήμα B, το απομονωτήριο όπου έκλεισαν τον Νέλσον Μαντέλα και τους ηγέτες του Rivonia — και πώς μετέτρεψαν μια φυλακή σε τόπο αποφασιστικότητας.
Check dates and availability ↗Πώς ο Μαντέλα κατέληξε στο Robben Island
Τον Ιούνιο του 1964, στο τέλος της Δίκης του Rivonia, ο Νέλσον Μαντέλα και αρκετοί σύντροφοί του ηγέτες του απελευθερωτικού αγώνα καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη και μεταφέρθηκαν στο Robben Island. Στον Μαντέλα δόθηκε ο αριθμός κρατουμένου 466/64 — ο 466ος κρατούμενος που εισήχθη το 1964 — μια ετικέτα που το καθεστώς του απαρτχάιντ χρησιμοποιούσε αντί για το όνομά του. Θα περνούσε 18 από τα 27 χρόνια του πίσω από τα κάγκελα στο νησί, από το 1964 έως τη μεταφορά του στην ηπειρωτική χώρα το 1982. Οι άνδρες έφτασαν ως καταδικασμένοι εχθροί του κράτους, σταλμένοι σε φυλακή μέγιστης ασφάλειας σε ένα νησί σαρωμένο από τον άνεμο ακριβώς επειδή ήταν απομακρυσμένο, δυσπρόσιτο και εύκολο να ελεγχθεί. Αυτό που οι αρχές δεν μπορούσαν να προβλέψουν ήταν ότι η ίδια απομόνωση θα βοηθούσε να σφυρηλατηθεί, αντί να σπάσει, το κίνημα που ήλπιζαν να φιμώσουν.
Το Τμήμα B και το κελί του ενός
Οι ανώτεροι πολιτικοί κρατούμενοι κρατούνταν χωριστά από τον γενικό πληθυσμό της φυλακής σε μια πτέρυγα απομόνωσης γνωστή ως Τμήμα B, έναν μακρύ διάδρομο με μικρά μονόκλινα κελιά γύρω από μια γυμνή αυλή. Το κελί του Μαντέλα — που συχνά ταυτίζεται με το κελί νούμερο πέντε του τομέα — ήταν ένα στενό δωμάτιο μόλις λίγων τετραγωνικών μέτρων, επιπλωμένο με ένα στρώμα δαπέδου, έναν κουβά και ελάχιστα άλλα, με ένα μικρό φραγμένο παράθυρο προς την αυλή. Σε αυτό το κελί σας οδηγεί η ξενάγηση στη φυλακή, και το να σταθείτε στην πόρτα του είναι η συναισθηματική καρδιά μιας επίσκεψης στο Robben Island. Γύρω από τον Μαντέλα στο ίδιο τμήμα βρίσκονταν προσωπικότητες όπως ο Walter Sisulu, ο Govan Mbeki και ο Ahmed Kathrada — ο πυρήνας μιας ηγεσίας που θα βοηθούσε δεκαετίες αργότερα να διαπραγματευτεί το τέλος του απαρτχάιντ.
Η καθημερινή φθορά του εγκλεισμού
Η ζωή στο Τμήμα B ήταν σχεδιασμένη να είναι μονότονη και εξευτελιστική. Οι κρατούμενοι κατατάσσονταν με ένα σύστημα βαθμολόγησης που καθόριζε πόσα γράμματα και επισκέψεις επιτρέπονταν, και στα πρώτα χρόνια οι πολιτικοί κρατούμενοι βρίσκονταν στον πάτο του — με άδεια, κατά πολλές μαρτυρίες, μόνο για μια χούφτα αυστηρά λογοκριμένα γράμματα και σπάνιες, σύντομες επισκέψεις πίσω από τζάμι. Οι μέρες ήταν δομημένες γύρω από σκληρή χειρωνακτική εργασία, πενιχρές και φυλετικά διαφοροποιημένες μερίδες φαγητού και μακρές περιόδους επιβεβλημένης σιωπής. Οι δεσμοφύλακες επέβαλλαν αδυσώπητα μικροπρεπείς κανόνες. Κι όμως, η ίδια η ομοιομορφία της ρουτίνας έγινε κάτι που οι άνδρες έμαθαν να κυριαρχούν· τηρώντας την πειθαρχία, τη μελέτη και την αμοιβαία υποστήριξη, αρνήθηκαν να αφήσουν τη φυλακή να καθορίσει ποιοι ήταν. Η ξενάγηση μεταδίδει αυτή την υφή της καθημερινής αντοχής καλύτερα από οποιοδήποτε βιβλίο.
Ηγεσία πίσω από τα κάγκελα
Αυτό που έκανε το Ρόμπεν Άιλαντ εξαιρετικό ήταν ότι συγκέντρωσε τόσο μεγάλο μέρος της ηγεσίας του απελευθερωτικού κινήματος σε έναν μόνο τόπο. Αντί να διασκορπίσουν τους αντιπάλους τους, οι αρχές τους συγκέντρωσαν — και κάνοντάς το αυτό δημιούργησαν μια κοινότητα που συζητούσε, οργανωνόταν και σχεδίαζε. Οι κρατούμενοι διαπραγματεύονταν, συχνά επί χρόνια, για μικρές βελτιώσεις: καλύτερο φαγητό, το δικαίωμα στη μόρφωση, τον τερματισμό των σκληρότερων καταναγκαστικών έργων. Ο Μαντέλα αναδείχθηκε ως φυσική φιγούρα εξουσίας, σεβαστός ακόμη και από ορισμένους δεσμοφύλακές του για την παρουσία και την αυτοκυριαρχία του. Οι σχέσεις και η πολιτική συναίνεση που οικοδομήθηκαν σε αυτά τα κελιά διαμόρφωσαν τη μετάβαση που ήρθε τη δεκαετία του 1990. Με μια πραγματική έννοια, το πλαίσιο μιας δημοκρατικής Νότιας Αφρικής συζητήθηκε και διαμορφώθηκε σε αυτό το νησί πολύ πριν αποτυπωθεί στον νόμο.
Από το κελί στην προεδρία
Ο Μαντέλα μεταφέρθηκε από το νησί Ρόμπεν το 1982 στη φυλακή Πόλσμουρ στην ηπειρωτική χώρα και αργότερα στο Βίκτορ Φέρστερ, από όπου βγήκε ελεύθερος τον Φεβρουάριο του 1990 έπειτα από 27 χρόνια κράτησης. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1994, εκλέχθηκε πρώτος πρόεδρος της δημοκρατικής Νότιας Αφρικής στις πρώτες πλήρως συμμετοχικές εκλογές της χώρας. Πολλοί από όσους είχαν μοιραστεί μαζί του το Τμήμα Β ανέλαβαν υψηλόβαθμους ρόλους στη νέα κυβέρνηση. Αυτή η πορεία — από έναν κρατούμενο με αριθμό σε ένα λιτό κελί έως την κορυφή του κράτους — είναι ο λόγος που το μικρό δωμάτιο που βλέπετε στην ξενάγηση έχει τόσο βάρος. Δεν είναι απλώς το μέρος όπου κρατήθηκε ένας διάσημος άνθρωπος· είναι το μέρος όπου ένα κίνημα κράτησε το θάρρος του και όπου ο μακρύς δρόμος προς το 1994 ξεκίνησε σιωπηλά.
Στεκόμενοι σήμερα στο κελί
Καθώς η περιήγηση στη φυλακή γίνεται σε ομάδα με ξεναγό, φτάνετε στο κελί του Μαντέλα ως μέρος μιας διαδρομής και όχι για να μείνετε μόνοι σας εκεί, οπότε βοηθά να γνωρίζετε εκ των προτέρων τη σημασία του και να αδράξετε τη στιγμή όταν φτάσετε. Πολλοί επισκέπτες περιγράφουν μια απροσδόκητη σιωπή που απλώνεται πάνω από την ομάδα σε εκείνη την πόρτα. Ο ξεναγός — πολύ συχνά ένας πρώην κρατούμενος ο ίδιος — θα εντάξει το κελί στη μεγαλύτερη ιστορία του Τμήματος Β και των ανδρών που κρατήθηκαν εκεί. Η φωτογράφιση είναι εφικτή, αλλά καλύτερα να γίνεται διακριτικά και με σεβασμό προς τους άλλους που μοιράζονται την εμπειρία. Πηγαίνετε έχοντας διαβάσει λίγο από την προσωπική αφήγηση του Μαντέλα για αυτά τα χρόνια εκ των προτέρων· μετατρέπει λίγα τετραγωνικά μέτρα ενός άδειου δωματίου σε έναν από τους πιο συγκινητικούς τόπους όπου θα σταθείτε οπουδήποτε στη Νότια Αφρική.